در این شماره می‌خوانید :

دیدگاه: امنیت در شب‌های رصدی، پورنگ پورحسینی/2

اخبار جهان، ترجمه شادی حامدی آزاد/3

اخبار ایران/8

چگونه به ماه برمی‌گردیم؟، ترجمه شادی حامدی آزاد/10

نوجوانی زمین، ترجمه سلیمان فرهادیان/14

كیهان، تعمیم قوانین، و نظریه، رضا منصوری/18

شنیدن آسمان‌ها؛ آشكارسازی امواج گرانش، ترجمه فاطمه عظیم‌لو/20

پس از ماه، گام بعدی: مریخ، ترجمه شادی حامدی آزاد/26

آسمان در این ماه (آبان 1388):

- از رصد سایه‌ی تیتان تا تماشای طوفانی از شهاب‌های اسدی، كاظم كوكَرَم/30

- نقشه‌ی آسمان و پدیده‌های آسمان آبان 1388/32

- دیدار با سیارات در آبان 1388، محمدحسین الماسی و فائزه آقایی/34

- شكارچیان هلال؛ هلال بحرانی در انتظار شكارچیان، علی ابراهیمی سراجی/35

- منجمان آماتور در جستجوی اَبَرنواَخترها، ترجمه حامد پورخرسندی/36

از ستاره‌باران كویر تا آبی مدیترانه، بابك امین‌تفرشی/40

ردّپای گذشته‌ی كهكشان‌ها در خوشه‌های ستاره‌ای، گفت‌وگو با ریچارد دُخرایس، فاطمه عظیم‌لو/44

كیفیت عكس‌های دیجیتال خود را بهتر كنید، ترجمه امین‌جمشیدی/47

نظریه‌ی گرانش اینشتین از زمین‌ محافظت می‌كند؟، ترجمه الهام شعبانی/51

لباس‌های فضایی نسل بعد ناسا چگونه خواهند بود؟، ترجمه شادی حامدی آزاد/52

آشنایی با منجمان متأخر ایرانی: محمود خان قمی، فریبا پایروند ثابت/53

بپرسید و پاسخ بگیرید/56

نجوم به زبان آدمیزاد، چه تلسكوپی؟، فاطمه عظیم‌لو/58

بازارچه‌ی نجومی‌ و اشتراك/‌61

----------------------------------------------------------------------------------------------------

دیدگاه :

امنیت در شب‌های رصدی

پورنگ پورحسینی

تجربه‌ی افزون بر یك دهه فعالیت حرفه‌ای متمركز در عرصه‌ی طبیعت‌گردی،  مواجه شدن و تحلیل ده‌ها حادثه در محیط‌های بكر طبیعی و همكاری چند ساله با گروهی از بهترین امدادگران و متخصصان مدیریت حوادث در عرصه‌های طبیعی توسط نگارنده‌ی این سطور گویای آنست كه طبیعت، ضمن زیبایی، با هیچ كس شوخی ندارد.‌

تنها یك اشتباه كوچك ...

----------------------------------------------------------------------------------------------------

اخبار جهان :

- نانوشراره‌ها مسئول حرارت بی‌اندازه‌ی جوّ خورشید

- هابل باز هم شاهكار می‌آفریند

- رقص كیهانی كهكشان‌ها برای كاهش وزن‌

- دنباله‌دارها مسئول انقراض نسل‌های متعدد روی زمین نیستند

- آثار دریاچه‌های خشك مریخی‌

- دهانه‌ی كوچك، هدف برخورد بزرگ‌

- چاندرایان هند خاموش شد

- نمای پانارامای خارق‌العاده از آسمان شب‌

- جایزه‌ی كشف دنباله‌دار برای منجمان آماتور

- آیا ابرها از فضا می‌آیند؟

- مسابقه‌ی بزرگ نابودی میان سیارات فراخورشیدی‌

----------------------------------------------------------------------------------------------------

اخبار ایران :

- شب‌های گالیله:‌ تلاشی دیگر برای آشتی مردم با آسمان‌

- برگزاری گشت‌های علمی از طرف ماهنامه‌ی نجوم‌

- رقابت بین‌المللی دانشمند یك روزه‌ی كاسینی در ایران آغاز شد‌

- قابل توجه گروه‌ها، رصدخانه‌ها و انجمن‌های نجومی‌سراسر كشور

- باشگاه نجوم رشت‌

- برگزاری المپیاد بین‌المللی نجوم  و اخترفیزیك در ایران‌

- نخستین همایش استانی نجوم گیلان‌

----------------------------------------------------------------------------------------------------

چگونه به ماه برمی‌گردیم؟

جیمز اُبِرگ‌

چهار دهه پس از نخستین فرود انسان بر سطح ماه، در آستانه‌ی دومین ماجراجویی بزرگ قرار داریم.

كتاب‌های تاریخ روز 29 تیر 1348/20 ژوییه 1969 را با عنوان روزی ثبت كردند كه نیل آرمسترانگ نخستین گام بشر را بر سطح ماه گذاشت. اما تاریخ، روز 23 آذر 1351/14 دسامبر 1972 را چندان مهم نمی‌داند؛ روزی كه یوجین سِرنان آخرین گام را از ماه برداشت، سوار مه‌نشین آپولو 17 شد و نقطه‌ی پایانی گذاشت بر نخستین موج اكتشاف ماه به دست بشر با این عهد كه <باز خواهیم گشت>.

حالا، بیش از یك نسل بعدتر، رویای ...

----------------------------------------------------------------------------------------------------

نوجوانی ‌مشقّت‌بار زمین

نگاهی به مراحل تكامل زمین و سرآغازهای حیات‌

ریچارد تلكات‌

هنگامی كه جرمی هم‌اندازه‌ی مریخ به زمین برخورد كرد و موجب خلقت ماه شد، رشته‌ای از حوادث نیز روی داد كه سیاره‌ی ما را به آن چیزی تبدیل كرد كه حالا هست.

فرض كنید در حال تماشای آسمان متوجه جرم درخشانی می‌شوید كه هم‌اندازه‌ی ماه كامل است. چند ساعت بعد، هنگامی كه دوباره به آسمان نگاه می‌كنید، حاضرید قسم بخورید كه جسم كمی بزرگ‌تر شده است. متأسفانه این دیگر فقط تصور شما نیست.

بیست‌و‌چهار ساعت بعد، اندازه‌ی جسم ...

----------------------------------------------------------------------------------------------------

كیهان، تعمیم قوانین، و نظریه‌

 رضا منصوری

 نرود میخ آهنین بر سنگ! چرا این جمله راحت پذیرفته و درك می‌شود؟ چون میخ را برمی‌داریم با چكش؛ امتحان می‌كنیم؛ نمی‌رود! اما به‌راحتی می‌گویند نظریه‌ی نسبیت غلط است! می‌گویند اشتباه آن را پیدا كرده‌اند؛ و این حرف‌ها را هم باور دارند. خیال می‌كنند میخ و چكش آن را هم دارند. این گزاره‌ها را نمی‌توان با برداشتن میخ و چكش آزمود. البته می‌توان! اما ابزار آن بسیار پیچیده است؛ میخ و چكش آن را نمی‌توان به‌راحتی شناخت. آنها كه تصور درستی از این پیچیدگی ندارند، آموزش‌های لازم را ندیده‌اند، نمی‌دانند واژه‌هایی مانند نسبیت عام، عالم تورمی، نظریه‌ی ریسمان، یا حتی سیاست را نمی‌توان مانند چكش به دست گرفت؛ اولین تصوری كه از این واژه‌ها دارند و به ذهن آنها می‌رسد می‌گیرند و حتما اشتباه می‌كنند. پس این نظریه چیست؟ آزمایش و تجربه و رصد چه نقشی دارند؟

از برهم‌كنش نظر و عمل، نظریه و رصد، صحبت كردم. مردم ما كمابیش تصور درستی از رصد و تجربه و آزمایش دارند، اما هنگامی كه مفهوم نظر و نظریه مطرح می‌شود ابهام و نادرستی در برداشت آزاردهنده است. كم نیستند كسانی كه به دانشگاه مراجعه می‌كنند با ادعای داشتن یك نظریه‌ی جدید یا رد یك نظریه‌ی موجود، اما تاكنون ندیده‌ام كسی مراجعه كند و رصد یا تجربه‌ی نوع جدیدی انجام داده باشد. این نظریه چیست كه این همه مدعی دارد؟ آیا اشكال در لفظ فارسی <نظریه> است؟ نه به گمانم! زیرا همین افراد <تئوری> جدید هم می‌آورند! جالب است كه كسی قانون جدید علمی كشف نمی‌كند!

 چه ارتباطی هست میان ...

----------------------------------------------------------------------------------------------------

شنیدن آسمان‌ها

آشكارسازی امواج گرانش‌

ترودی بِل‌

به نظر می‌رسد كه امواج گرانشی سراسر عالم را فرا گرفته باشند.  اما بشر هنوز نتوانسته این امواج را آشكار كند و درواقع می‌توان گفت بشر نسبت به این امواج <ناشنوا> است. لیزا، آزمایشی بی‌سابقه است كه دانشمندان امیدوارند به كمك آن بتوانند این امواج را آشكار كنند.

صورت فلكی جدید مثلث‌شكلی را تصور كنید. البته این صورت فلكی، نسبت به ستاره‌های ثابت آسمان، حركت می‌كند و معمولاً در آسمان شامگاهی پس از غروب خورشید پدیدار می‌شود. این صورت فلكی جدید به‌آهستگی می‌چرخد و هر سال یك‌بار به دور مركزش دَوَران می‌كند. همچنین بزرگ و كوچك می‌شود. البته این صورت فلكی با چشم برهنه (غیرمسلح) قابل مشاهده نیست!

سه جزء آن و درواقع سه گوشه‌ی این مثلث، سه ...

----------------------------------------------------------------------------------------------------

پس از ماه ...

... گام بعدی مریخ؟

دانیل پندیك‌

فرود انسان بر سیاره‌ی سرخ دشوارتر و خطرناك‌تر از آن چیزی است كه تصور می‌كنید. اما ممكن است. در این مقاله بخوانید كه چطور.

فرستادن فضانوردانی برای كاوش مریخ ممكن است سخت‌ترین سفر در تاریخ تمدن نوع بشر باشد. چهار تا شش انسان باید شش ماه تمام را در راه رسیدن به سیاره‌ی سرخ در یك قوطی آلومینیومی سپری كنند. پس از فرودی ترسناك بر سطح سیاره‌ی سرخ، این فضانوردان حدود 600 روز زمینی به زندگی در مكان‌هایی تنگ ادامه می‌دهند تا زمین در مدارش به نقطه‌ای برسد كه سفر به خانه امكان‌پذیر شود. سرانجام این كاوشگران بی‌باك دوباره در یك قوطی آلومینیومی از سطح مریخ بلند می‌شوند و در سفری 6 ماهه به سوی زمین بازمی‌گردند. بازورود پرسرعت آنها به جوّ زمین -5/2 سال پس از ترك خانه- مأیوس‌كننده به نظر می‌رسد.

در سفر به ماه، فرصت انصراف از مأموریت در ...

----------------------------------------------------------------------------------------------------

از ستاره‌باران كویر تا آبی مدیترانه‌

بابك امین‌تفرشی‌

زیر آسمان پرستاره‌ی الجزایر، دومین كشور بزرگ آفریقا، اخترشناسی زنده و در سنگلاخ مشكلات بومی در حال پیشرفت است.

از پنجره‌ی هواپیما آبی دلنواز مدیترانه پیداست. تا لحظاتی بعد در الجزیره فرود می‌آییم؛ پایتخت الجزایر در ساحل دریای مدیترانه. بسیاری این شهر را با خبرهای دلخراش یك دهه جنگ‌های داخلی (1991-2000/1370-1379)، بمب‌گذاری‌های تروریستی و كشتار هزاران بی‌گناه به یاد می‌آورند. اما اكنون الجزیره‌ی زیبا آرامش را بازیافته است. با وجود این فضای امنیتی هنوز در همه‌جا از سوی نیروهای نظامی اِعمال می‌شود. در بدو ورود طعم این فضا را چشیدم. مأمور كنترل پرتو ایكس بار مسافران كیف و وسایل عكاسی من را زیرورو كرد. خوشبختانه رییس بخش اخترفیزیك رصدخانه‌ی ملی الجزایر، كه به پیشوازم آمده بود، مأموران را راضی كرد اما مشكل كوچكی پیدا شد:...

----------------------------------------------------------------------------------------------------

ردّپای گذشته‌ی كهكشان‌ها در خوشه‌های ستاره‌ای‌

 گفت‌وگو از فاطمه عظیم‌لو

ریچارد دُخرایس، اخترشناس هلندی است كه اكنون در دانشگاه شفیلد انگلستان به تدریس و تحقیق مشغول است و از ترم آینده در دانشگاه پكینگ در چین، در مقام استاد، مشغول به كار خواهد شد. آقای دُخرایس در تیر ماه امسال مهمان رصدخانه‌ی ملی بوده‌اند. این مصاحبه در زمان حضور ایشان در ایران تهیه شده است...

----------------------------------------------------------------------------------------------------

كیفیت عكس‌های دیجیتال خود را بهتر كنید

جری لادریگوس‌

زمان مناسب نوردهی و تنظیم دقیق ویژگی‌های دوربین دو كلید اساسی در خلق عكس‌های نجومی عالی هستند.

در عكاسی از اجرام اعماق آسمان نظیر كهكشان‌ها و سحابی‌های كم‌نور، داده و نوفه یا سیگنال و نویز، دو عامل تعیین‌كننده‌ی كیفیت عكس‌اند. ارتباط میان این دو به‌صورت نسبت سیگنال به نویز است و هرچه این نسبت بیشتر باشد، عكس‌های بهتری حاصل می‌شود. این در حالی است كه دوربین‌های دیجیتال می‌توانند با نوردهی كوتاه‌مدت از اجرام كم‌نور عكس بگیرند، اما نوردهی طولانی‌مدت عكس‌های بهتری را ایجاد می‌كند. شما می‌توانید با انجام دادن دو كار بسیار ساده در عكاسی نجومی از اجرام اعماق آسمان نسبت سیگنال به نویز را افزایش دهید:

1- گردآوری داده یا سیگنال  ...

----------------------------------------------------------------------------------------------------

نظریه‌ی گرانش اینشتین از زمین محافظت می‌كند؟!

یوهانس هیرن‌

اگر كیهان از قوانین گرانش نیوتون تبعیت می‌كرد، با احتمال 60 درصد سیاره‌ی عطارد در طول عمر خورشید می‌بایست به طرف سیاره‌ی زهره یا خود خورشید منحرف می‌شد. اما، براساس اصلاحاتی كه بر قوانین نیوتون با استفاده از نظریه‌ی گرانش اینشتین (نسبیت عام) صورت گرفته این احتمال به حدود یك درصد رسیده است. این خبر خوبی است، چراكه اگر سیاره‌ی عطارد به زهره یا خورشید نزدیك می‌شد كمی خطا ممكن بود موجب بروز خرابی‌هایی روی زمین شود.

مسیر عطارد تحت تأثیر پُرجرم‌ترین سیاره‌ی منظومه‌ی شمسی، یعنی ...

----------------------------------------------------------------------------------------------------

لباس‌های فضایی نسل بعد ناسا چگونه خواهند بود؟

جرمی سو

چهل سال پس از نخستین راهپیمایی بشر بر سطح ماه طراحان و مهندسان ناسا هنوز درباره‌ی تحولات ادامه‌دار لباس‌های فضایی بحث می‌كنند.

لباس‌های فضایی چسبان به تن شاید در فیلم جدید سری پیشتازان فضا(Star Trek)  خوب به نظر برسند، اما با برنامه‌های آینده‌ی ناسا همخوانی ندارند؛ دست‌كم هنوز به هیچ‌وجه. سازمان فضایی دیدگاهش را درباره‌ی نوع جدیدی از لباس فضایی برای فضانوردان، كه قرار است تا دهه‌ی آینده به ماه بازگردند، مشخص كرده است: طرحی سنتی‌تر كه به دنبال ایجاد تعادل بین محافظت و تحرك است.

این بازبینی 40 سال پس از آن صورت گرفته كه ...

----------------------------------------------------------------------------------------------------

منجمان متأخر ایران‌

محمود‌خان قُمی‌

میرزا محمود‌خان قمی (محمود محمودی)، در سال 1250ق./ 1213 ش./ 1834م. در كاشان متولد شد. پدرش میرزا محمدعلی نام داشت. پس از اتمام تحصیلات مقدماتی، وارد مدرسه‌ی دارالفنون شد و در آنجا به تحصیل علوم هندسه مشغول شد. پس از 2 سال تحصیل در دارالفنون، به گفته‌ی خودش در مقدمه‌ی كتاب تقویم ناصری‌اش، مورد مرحمت قرار گرفت و همراه با 39 نفر دیگر از دانشجویان برجسته‌ی ایرانی به ریاست عبد‌الرسول‌خان، نواده‌ی حاج محمد حسین‌خان صدراعظم اصفهانی، و تحت نظارت حسنعلی‌خان گروسی ملقب به امیرنظام (وزیر مختار ایران در انگلستان و فرانسه) برای ادامه‌ی تحصیل به اروپا عازم شد. این سفر در سال 1275 ق. و مقارن با بركناری میرزا آقا‌خان نوری از صدارت بود. این گروه اعزامی برای یادگیری علوم مدرن به نقاط مختلف اروپا رفتند. در این میان میرزا محمود‌خان قمی برای تحصیل در علم نجوم تعیین و عازم پاریس شد. در آنجا وارد مدرسه‌ی پُلی‌تكنیك شد و در برخی از درس‌های دانشگاه سوربن نیز شركت می‌كرد. وی تنها عضو این گروه 40 نفره بود كه در رشته‌ی نجوم انتخاب شده بود به همین دلیل می‌توان او را از نخستین ایرانیانی دانست كه به تحصیل نجوم جدید و دانشگاهی پرداخته است. میرزا محمود‌خان در این باره در مقدمه‌ی كتاب تقویم ناصری چنین می‌نویسد: ...

----------------------------------------------------------------------------------------------------

به زبان آدمیزاد

چه تلسكوپی؟

 فاطمه عظیم‌لو

سلام، شما تلسكوپ فروشی هم دارید؟

بله. شما چه‌جور تلسكوپی می‌خواهید؟

تلسكوپی كه خوب باشه، خیلی خیلی دور رو نشون بده، ستاره‌هارو بزرگ كنه...

برای چه كاری تلسكوپ رو لازم دارید؟ آموزش؟ رصد؟ عكاسی؟

رصد دیگه! من خیلی به نجوم علاقه دارم، می‌خوام تازه شروع كنم...

مكالمه‌ی بالا برای افرادی كه خدمات مشاوره و تهیه‌ی ابزار نجومی ارائه می‌دهند كاملاً آشناست.

پیش از اینكه به سراغ خرید ابزار نجومی برویم، باید كمی درباره‌ی رصد و انواع ابزار رصدی اطلاعات پایه داشته باشیم. در دنیای حرفه‌ای‌ها، ابزار رصدی طیف وسیعی از طول موج‌ها را دربرمی‌گیرد. از امواج رادیویی گرفته تا پرتوهای ایكس و گاما. اما بیشتر آماتورها،‌ در طول موج نور مرئی به رصد می‌پردازند و از تلسكوپ‌های نوری استفاده می‌كنند. برخلاف تصور عموم مردم، كار اصلی تلسكوپ بزرگنمایی نیست.

مهم‌ترین كاری كه تلسكوپ ...

به مناسبت سال جهانی نجوم

پنجاه و ششمین نشست علمی مركزنجوم آستان مقدس حضرت عبدالعظیم (ع)

باعنوان :

سرگذشت ستارگان دنباله دارها از گذشته تا به حال

برگزار می شود.

سخنرانان :

دکتر جعفر آقایانی چاووشی  (عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی شریف)

علی ابراهیمی سراجی (مدرس مرکزنجوم)

خانم سارا توده زارع (سردبیر شماره  10  مجله روشنان)

زمان : پنج شنبه 15 اسفند1387 ازساعت  15 تا 18

مكان : شهرری- آستان مقدس حضرت عبدالعظیم (ع) - درب جنوبی - مركز نجوم- تلفن : 55951286

 شركت برای عموم بارعایت شئونات اسلامی(پوشش چادربرای خواهران) آزاداست

مارس اکسپرس

کاوشگر مارس اکسپرس- نخستین ماموریت اروپایی به سیاره ی سرخ- گردش خود به دور مریخ را از اواخر سال 2003 آغاز کرد. این سفینه فضایی علاوه بر تصاویر رنگی با وضوح بالا از سطح مریخ٬ شواهد کانی شناختی از آب مایع را در گذشته مریخ منعکس و همچنین چگالی پوسته ی مریخ را با جزئیات بررسی کرده است. مارس اکسپرس اولین فضاپیمایی بود که متان را در جو سیاره آشکارسازی کرد. فعالیت ابزار راداری این فضاپیما، داده های حاصل از اندازه گیری های عمق سنجی زیر سطحی را به همراه داشته است که رسوبات زیرزمینی یخ آب را نشان می دهند. این ماموریت همچنین توانست به شناخت خوبی از جو مریخ مانند کشف شفق ها در عرض های میانی و نیز تخمین جدیدی از آهنگ فرار جو مریخ به فضا برسد.

ماموریت مارس اکسپرس در گذشته دو بار تمدید شده است که آخرین بار تا اردیبهشت سال 88 می باشد. سومین تمدید٬ این فضاپیما را قادر می سازد تا به ادامه مطالعه در زمینه های شناخت سطح زیرین مریخ٬ مشاهده لایه های جوی بالاتر تحت شرایط متغیر خورشیدی٬ مشاهده متان در جو و نقشه برداری دقیق سطحی بپردازد.

ونوس اکسپرس

ونوس اکسپرس از زمان رسیدن به سیاره زهره در فروردین سال 1385  تا کنون٬ برای نخستین بار به نقشه برداری سه بعدی از جو سمی و ضخیم این سیاره مشغول بوده است. دانشمندان با این داده ها٬ نقشه های هواشناسی وسیعی از زهره تهیه کرده اند که اندازه گیری های میدان های باد٬ دما و ترکیبات شیمیایی جو را نشان می دهد.

این فضاپیما سیستم دینامیکی ابرهای سیاره شامل گرداب جوی قابل ملاحظه ی دو چشمی برقرار در قطب جنوب را به دقت نگریسته است. مولکول های آب یافت شده در فضا که از جو زهره گریخته اند دلیل محکمی بر توجیه صاعقه در جو زهره است.

تمدید قبلی این ماموریت تا اردیبهشت 88 ادامه خواهد داشت و تمدیدی بعدی آن در راستای افزایش درک دانشمندان از چگونگی عملکرد آب و هوای زهره  و نیز جستجوی خصوصیات آتشفشانی فعال در سطح سیاره خواهد بود.

کلاستر

ماهواره کلاستر در تابستان سال 2000 پرتاب شد و در اوایل سال 2001 فعالیت خود را آغاز کرد. کلاستر که مجهز به چهار ماهواره است از آن زمان تا کنون به مشاهده مغناط کره ی زمین- حباب مغناطیسی اطراف زمین- مشغول بوده است. عملکرد این ماهواره٬ به شناخت جدیدی از چگونگی تاثیر فعالیت های خورشیدی بر محیط نزدیک زمین منجر خواهد شد.

ماموریت کلاستر آژانس فضایی اروپا٬ شامل 4 فضاپیمای کاملا شبیه به هم در حال پرواز در ارتفاعات 19.000 تا 119.000 کیلومتری بالای زمین است.

نخستین اندازه گیری های کلاستر از جریان های الکتریکی در فضا٬ طبیعت شفق های سیاه را آشکار کرد و پلاسمای تولید کننده امواج را کشف کرد.

ماموریت کلاستر در گذشته دو بار تا تاریخ خرداد ماه 1388 تمدید شده است. تمدید جدید٬ بررسی مناطق شفقی در بالای قطب های زمین و گسترش تحقیقات مربوط به مغناط کره٬ به ویژه منطقه ی درونی آن را ممکن می سازد.

 (برداشت هرگونه مطلب از این سایت با ذکر نام نویسنده و آدرس کامل منبع آزاد می باشد)

 ماراتن مسیه ایران رقابتی میان جمعی منتخب از رصدگران اعماق آسمان از سراسر کشور است که از سال ۱۳۸۰ برگزار می‌شود. دقت و کیفیت این برنامه، ملی بودن، نوع برگزاری و نظارت داوران، آن را در مقایسه با ماراتن های مسیه در دیگر کشورهای جهان منحصر به فرد کرده است.  در این رقابت رصدگران باتجربه با ابزار رصدی خود (تلسکو‍پ یا دوربین دوچشمی مناسب) طی یک شب ۱۱۰ جرم فهرست اجرام ژرف ‌آسمان مسیه را جستجو می‌کنند. این اجرام شامل شماری از زیباترین سحابی‌ها، کهکشانها و خوشه‌های ستاره‌ای آسمان هستند. زمان مناسب برای دیدن تمام این اجرام در طول یک شب، فروردین و اردیبهشت هر سال است. 

نهمین ماراتن مسیه ایران در آستانه آغاز رسمی سال جهانی نجوم در ایران از 7 تا 10 فروردین 1388 برگزار می شود. با توجه به هماهنگی های به عمل آمده با حامیان برگزاری این برنامه در استان خراسان جنوبی، به احتمال قریب به یقین رصدگاه میزبان برگزاری نهمین ماراتن مسیه پس از سال ها، رصدگاهی جز کاروانسرای خاطره انگیز قصره بهرام خواهد بود. محلی که اکنون قرار است رصدگاه نهمین ماراتن مسیه باشد، منطقه بسیار تاریک و حیرت انگیزی در نزدیکی شهر سه قلعه شهرستان بیرجند است. لازم به ذکر است که این منطقه چندین بار میزبان برگزاری رقابت های رصدی گوناگون از سوی انجمن آسمان توس بوده است.

طول و عرض جغرافیایی رصدگاه در شهر سه قلعه عبارت است از:

عرض جغرافیایی:  58° 14’ 45’’ شرقی

طول جغرافیایی:  33° 24’ 37’’ شمالی

تذکر: در صورتی که به هر دلیل امکان برگزاری نهمین ماراتن مسیه مطابق با استانداردهای مورد نظر انجمن نجوم ایران در این منطقه فراهم نشود، محل برگزاری این رقابت همچون سال های گذشته به رصدگاهی در حوالی تهران تغییر خواهد یافت و بدیهی است که در این حالت مدت زمان برگزاری ماراتن از چهار روز به دو روز کاهش می یابد.

پیش بینی می‌شود از بین صدها متقاضی، پس از بررسی فرم‌ها و سوابق رصدی و در برخی موارد با تماس تلفنی حدود 150 نفر برای شرکت در نهمین ماراتن مسیه ایران انتخاب‌ ‌شوند. حداکثر مهلت ثبت‌نام تا پایان روز 10 اسفند (ساعت 24:00) است و فهرست اولیه پذیرفته‌شدگان حداکثر تا ‍12 اسفند اعلام می‌شود تا مراحل بعدی ثبت نام را کامل کنند و در نهایت نامشان در فهرست شرکت کنندگان نهایی رقابت در وبگاه شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران اعلام گردد.

چه کسانی برای شرکت در نهمین ماراتن مسیه ایران می توانند ثبت نام کنند؟

تمام شرکت کنندگان در ماراتن مسیه باید با صورت های فلکی و اجرام شناخته شده فهرست مسیه آشنا باشند و پیش از این به کمک اطلس های آسمان، علاوه بر رصد ماه و خورشید و سیارات، تجربه رصد اجرام اعماق آسمان از فهرست مسیه را با تلسکوپ یا دوربین دوچشمی در کوله بار تجارب خویش داشته باشند و در حقیقت توانایی رصد و کار با ابزار اپتیکی آماتوری (تلسکوپ و دوربین دوچشمی) را داشته باشند.

تهیه تلسكوپ یا دوربین دوچشمی, نقشه آسمان, چراغ قوه و سایر ابزارهای لازم برای رصد و شرکت در ماراتن مسیه بر عهده خود شركت كننده است.

مانعی برای امانت گرفتن ابزار رصدی از مراکزی همچون رصدخانه ها، فرهنگسراها، شهرداری ها و ... وجود ندارد، اما دقت کنید که اگر سازمان مالک تلسکوپ به شرط همراه بودن تکنسین اداری آن تلسکوپ و یا نفر همراه از حراست تلسکوپ را به رصدگر تحویل می دهد، امکان حضور آن شخص غیر رصدگر در کنار تلسکوپ در محل برگزاری رقابت وجود ندارد و فقط خود رصدگر و همگروهی اش است که می تواند همراه با تلسکوپ امانتی در رقابت شرکت کند (حتی اگر حاضر به پرداخت دو برابر هزینه حضور در برنامه نیز باشد!).

چنانچه برای حصول این امر نیاز به نامه نگاری از سوی انجمن نجوم باشد، لازم است این موضوع را از طریق ایمیل با همکاران کمیته برگزاری رقابت مسیه در میان بگذارید.

نهمین ماراتن مسیه در سه بخش رقابت، آموزش و عکاسی برگزار می شود:

بخش رقابت، مختص رصدگران با تجربه ای است که تا کنون بیش از تر نیمی از اجرام فهرست مسیه را رصد کرده اند و با این قصد در ماراتن شرکت می کنند که تمام یا حدود 70% اجرام فهرست مسیه را طی یک شب در کنار زبده ترین رصدگران ایران رصد کنند. داوران که همگی از رصدگران باتجربه کشور هستند، بر روند صحت کار رصد این دسته از شرکت کنندگان نظارت خواهند داشت و نتایج رصدها را همراه با خود رصدگران ثبت خواهند کرد.

بخش آموزش، ویژه رصدگران علاقه مندی است که تجربه رصد کمتر از نیمی از اجرام فهرست مسیه را پیش از این کسب کرده اند. شرکت کنندگان در رده آموزش، دست کم باید با اصول رصد اجرام غیر ستاره ای آشنا باشند و پیش از این حداقل حدود 10 جرم مسیه را رصد کرده باشند. در این بخش داوران با تجربه ای که از مدرسان شناخته شده نجوم رصدی هستند، شرکت کنندگان در رده آموزش را برای رصد اجرام مسیه راهنمایی می کنند و همچون یک معلم دلسوز از ابتدا تا پایان رقابت در کار آن ها خواهند بود و بر روش کارشان نظارت کرده، ایرادهای احتمالی در شیوه رصد را به شرکت کنندگان گوشزد خواهند کرد.

تذکر: برای پذیرش در هر دو رده آموزش و رقابت، شرکت کنندگانی که از استان های محروم و مرزی کشور قصد شرکت دارند در اولویت انتخاب و پذیرش قرار خواهند داشت و نسبت به پذیرفتن شرکت کنندگان از شهرهایی همچون تهران، مشهد و اصفهان که سطح مطلوب تری نسبت به سایر شهرها از نظر توسعه نجوم آماتوری دارند، سخت گیری بیشتری اعمال خواهد شد.

بخش عکاسی، چنانچه تعداد متقاضیانش به حد نصاب لازم برسد، در کنار رده های رقابتی تلسکوپ و دوربین دوچشمی، رده عکاسی ماراتن مسیه نیز افزوده خواهد شد. این بخش نخستین بار به طور آزمایشی در ششمین رقابت مسیه انجام شده بود و داوری در آن نیز جداگانه انجام می شود. شرکت کنندگان در این رده، همزمان با سایر رصدگران که به رصد اجرام فهرست مسیه می پردازند، به عکاسی از این اجرام در طول یک شب خواهند پرداخت و بدیهی است که عکاسی از نماهای باز آسمان و ثبت رد ستارگان هدف این بخش از رقابت نیست و با دوربین دوچشمی یا تلسکوپ بدون موتور ردیاب نمی توان در این بخش شرکت کرد. پس از پایان رقابت نتیجه کار عکاسان در طول رقابت، از بعد کیفی و کمی با یکدیگر مقایسه می شود. همراه داشتن کلیه ابزارهای لازم برای عکاسی ژرف آسمان از قبیل تلسکوپ، سه پایه موتور دار مناسب، دوربین عکاسی دیجیتال مناسب، گاید اسکوپ و ... بر عهده شرکت کننده است. علاقه مندان در صورت تمایل به شرکت در این بخش ، باید به سوال آیا تمایل و امکان شرکت در بخش عکاسی ماراتن مسیه را دارید؟ که در فرم ثبت نام قید شده است پاسخ مثبت دهند و در بخش مربوطه، کلیه مشخصات ابزارهای عکاسی که با آن قصد شرکت در رقابت دارند را همراه با نوع تلسکوپ و سه پایه به طور دقیق ذکر کنند و به این ترتیب در صورت تشکیل بخش عکاسی رقابت در کنار سایر عکاسان در این بخش شرکت کنند. تشکیل یا عدم تشکیل این بخش پس از به دست آمدن اطلاعات لازم از پذیرفته شدگان در زمان اعلام اسامی نهایی شرکت کنندگان در روزهای پایانی سال جاری مشخص خواهد شد.

شرایط شرکت گروهی

رصدگران با دوربین‌های دوچشمی فقط به صورت انفرادی می‌توانند شرکت کنند و امکان شرکت گروهی با دوربین‌های دوچشمی کوچکتر از 120×20 و تلسکوپ‌هایی با قطر دهانه کوچک‌تر از ۹ سانتی متر نیست. شرایط پذیرش گروهی به صورت زیر است: گروه ۲ نفره برای تلسکوپ‌های ۹ سانتی متر و بزرگ‌تر و دوربین دوچشمی با قطر شیئی ۱۲۰ میلی متر (یا دوربین های ۱۰۰ میلی‌متر تلسکوپی با استقرار چنگالی) که البته رصدگر می تواند با چنین ابزارهایی به صورت انفرادی نیز شرکت کند. گروه ۳ نفره برای تلسکوپ ۱۲ اینچ (۳۰ سانتی‌متر) و بزرگ‌تر یا دوربین دوچشمی با قطر شیئی ۱۵۰ میلی‌متر که رصدگر می‌تواند به صورت انفرادی نیز با چنین ابزارهایی شرکت کند.
شرکت کننده لازم است که اطلاعات مربوط به ابزار رصدی را به درستی در فرم ثبت نام پر کند و در صورت تغییر احتمالی نوع ابزار رصدی این موضوع را از طریق ایمیل با همکاران کمیته برگزاری مارتن مسیه در میان بگذارد. حداقل گشودگی (قطر دهانه) ابزار رصدی، چه تلسکوپ و چه دوربین دوچشمی، برای شرکت در برنامه 70 میلی‌متر است. مگر این که رصدگر از ابزار 60 میلی متری با اپتیک بسیار دقیق استفاده کند و این موضوع را از طریق ایمیل با همکاران کمیته برگزاری رقابت مسیه در میان بگذارد. رصدگران در سه رده دوربین دوچشمی، تلسکوپ، و تلسکوپ الکترونیک (بدون استفاده از جستجوگر خودکار) رقابت می‌کنند.

چگونگی سفر به بیرجند

شرکت‌کنندگان ظهر 6 فروردین از تهران با خودروی مناسب تدارک دیده شده به سمت بیرجند حرکت می‌کنند و در 11 فروردین به تهران بازمی‌گردند. در صورت قطعی شدن حمایت استانداری خراسان جنوبی نسبت به در اختیار قرار دادن اتوبوس، هزینه ای برای حمل و نقل از شرکت کنندگان دریافت نخواهد شد. بدیهی است که در صورت عدم حصول این امر، انجمن نجوم ایران خودروهای ایمن و مناسبی برای انتقال شرکت کنندگان از تهران به بیرجند تدارک خواهد دید و هزینه سفر با آن، به صورت جداگانه از شرکت کنندگان دریافت خواهد شد. این روش سفری است که ما آن را توصیه می کنیم.

متاسفانه امکان سفر با قطار به بیرجند مهیا نیست. شرکت کنندگانی که تمایل دارند با هواپیما به بیرجند سفر کنند، پس از اعلام اسامی اولیه پذیرفته شدگان در روی وبسایت شاخه آماتوری و مشاهده نامشان، ضمن اقدام موازی برای تکمیل مراحل ثبت نام می توانند برای تهیه بلیط هواپیما اقدام کنند.

به هر حال با هر وسیله ای که به بیرجند سفر می کنید، برای حضور در ماراتن مسیه و سفر از بیرجند به سه قلعه (رصدگاه ماراتن نهم) ملزم به استفاده از خودروهای تدارک دیده شده خواهید بود و امکان حضور در رصدگاه با خودروی شخصی وجود نخواهد داشت.

ثبت نام برای شرکت در ماراتن و شیوه پرداخت وجه

هزینه‌ی ثبت نام در این برنامه برای اعضای شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران 25000 تومان و برای غیر اعضا 30000 تومان است که این مبلغ پس از درج نام شرکت کننده در جمع پذیرفته‌شدگان اولیه در اطلاعیه بعدی، بایستی تا موعدی که مشخص خواهد گردید به حساب انجمن نجوم ایران واریز شود و فقط در این صورت است که ثبت نام کامل می شود و نام شرکت کننده در جمع اسامی نهایی پذیرفته شدگان برای حضور در بیرجند قرار می گیرد. از این رو درباره مبالغی که تا پیش از حصول این امر از سوی داوطلبان شرکت در ماراتن مسیه به حساب انجمن نجوم ایران واریز شود مسئولیتی متوجه کمیته برگزاری این رقابت نخواهد بود.

آیا می توان با دوست یا یکی از اعضای خانواده یا صرفاٌ برای تماشای رقابت در ماراتن مسیه شرکت کرد؟

با توجه به تلاش انجمن نجوم ایران در حفظ کیفیت این برنامه و فضای محدود محل برگزاری، فقط پذیرفته‌شدگان نهایی (بدون همراه) می‌توانند در ماراتن مسیه شرکت کنند و بجز داوران، پیشاهنگان و همکاران اجرا، خبرنگاران مدعو و میهمانان ویژه، متاسفانه امکان شرکت افرادی که مایل به همراهی یا فقط دیدن رقابت از نزدیک هستند وجود ندارد و پیشنهاد می‌شود علاقه‌مندان به رصدهای عمومی آسمان شب، در برنامه های مشابهی که در گشت های نجومی موسسات و انجمن‌های نجومی در شهر محل زندگی شان برگزار می کنند شرکت نمایند و پس از کسب تجربه های کافی در صورت تمایل در ماراتن مسیه ایران شرکت کنند.
امکان شرکت گروهی نیز برای علاقه‌مندان وجود دارد که البته تک تک اعضای گروه باید دارای شرایط پذیرش در ماراتن مسیه باشند.

متاسفانه امکان حضور سایر همراهان (همانند والدین، دوست و ...) به همراه شرکت کننده به هیچ وجه ممکن نیست. همراهان شرکت کنندگان می توانند به بیرجند سفر کنند و در مراکز اقامتی این شهر نظیر هتل ها و ... در ایام نوروز اقامت کنند. اما امکان اسکان این عزیزان در محل اسکان شرکت کنندگان ماراتن وجود ندارد و لذا بایستی از قبل به فکر رزرو جا در ایام نوروز باشند. این مورد درباره سرپرست های محترم گروه های نجومی كه تمایل دارند همراه دوستان یا دانش آموزانشان در برنامه حضور داشته باشند نیز صادق است. بنابراین فقط شركت كنندگان، داوران، تیم پیشاهنگی و اجرا، خبرنگاران مدعو ومیمانان ویژه ماراتن مسیه عازم محل برگزاری این رقابت خواهند شد.

چند نکته مهم برای ثبت نام و شرکت در نهمین ماراتن مسیه

·      استخراج ترتیب رصد 110 اجرام ماراتن مسیه از ابتدای شب تا سپیده صبح بر عهده خود شرکت کنندگان است و ضمانتی از بابت ارائه ترتیب رصدی اجرام از سوی کمیته برگزاری وجود ندارد. در نهمین ماراتن مسیه علاوه بر فهرست مسیه، رصد 30 جرم از فهرست NGC و IC به شرکت کنندگان در روز رقابت پیشنهاد داده خواهد شد و رصدگران باید در همان محل در صورت تمایل برای رصد این اجرام برنامه ریزی کنند. با این حال رصد اجرام فهرست مسیه در اولویت کاری است.

·      در نهمین ماراتن مسیه ایران برنامه های جانبی از قبیل برنامه رسمی افتتاحیه و اختتامیه همراه با سخنرانی و کارگاه آموزشی کوتاه و نیز طبیعت گردی در منطقه رصدگاه پیش بینی شده که جزییات آن در اطلاعیه های بعدی اعلام خواهد شد.

·      تمامی متقاضیان شرکت در نهمین ماراتن مسیه ملزم به تکمیل فرم اینترنتی ثبت نام هستند و هیچ شرکت کننده ای بدون پر نمودن این فرم امکان حضور در برنامه را نخواهد داشت. توجه کنید که ماراتن مسیه در سطح ملی برگزار می شود، عدم رعایت اولیه ترین ضوابط منجر به برهم خوردن نظم در اجرای کارها خواهد شد. برگزاری موفق و منظم نهمین ماراتن مسیه ایران نیازمند رعایت نظم تیمی کامل در تمام مراحل از سوی برگزارکنندگان و شرکت کنندگان است.

·      فرم ثبت نامی که داوطلب شرکت در ماراتن مسیه تکمیل می کند، نخست به منزله شناسنامه او برای کمیته رقابت های شاخه آماتوری است. رعایت صداقت و دقت در پرکردن فرم مربوطه دومین موردی است که مد نظر این کمیته قرار خواهد گرفت. متقاضی بایستی از به کاربردن عبارات مبهم به خصوص در بخشی که مربوط به تجربیات رصدی است خودداری کند و اطلاعات خواسته شده را به طور کامل و صحیح وارد کند.

·      وجود هر گونه اطلاعات نادرست در فرم رصدی منجر به عدم گزینش متقاضی از سوی كمیته برگزاری نهمین ماراتن مسیه خواهد شد.

·      چنانچه در زمان ثبت نام، وضعیت و نوع ابزار متقاضی برای شركت در برنامه مشخص نباشد، بایستی به طور موقت نام ابزاری را كه بیشترین احتمال دسترسی به آن در زمان برگزاری ماراتن را دارد در فرم ثبت نام ذكركند و اگر در روزهای بعد از ثبت نام قصد شركت با ابزار دیگری را داشت، بایستی نوع ابزار را در اسرع وقت و از طریق پست الكترونیك به اطلاع همکاران پذیرش رقابت برساند.

·      رصدگر و نیز هم گروهی رصدگر، هر دو بایستی از سطح تجربه رصدی لازم برخوردار باشند. پرکردن فرم ثبت نام از طرف یکی از اعضای گروه رصدی برای شرکت در رقابت کافی نبوده و هر دو نفر بایستی نسبت به تکمیل فرم ثبت نام به طور جداگانه، تا پایان روز 10 اسفند 1387 اقدام نمایند. پس از پذیرفته شدن هر دو نفر و اعلام اسامی آنان در این پایگاه اینترنتی، ضمن تکمیل سایر مدارک و جدول مشخصات فردی، هر یک به طور جداگانه نام رصدگر همگروه را در جدول مشخصاتی که از طریق پست الکترونیک برای آنها ارسال می شود اعلام می نمایند و به این ترتیب هر دوی آنها در ماراتن مسیه با یک ابزار کار خواهند کرد و همگروه خواهند بود.

·      در صورت لزوم، کمیته برگزاری ماراتن مسیه جهت دریافت اطلاعات بیشتر از تجارب و فعالیت های برخی از رصدگران با آنان تماس تلفنی برقرار خواهد نمود. از این رو لازم است شماره تلفن بدون اشتباه تایپی در فرم وارد شود. همچنین داوطلب باید شماره یا شماره تلفن هائی را ذكر كند که امکان دسترسی به او را در هر زمانی فراهم سازد. توجه کنید که تماس تلفنی با همه رصدگران انجام نخواهد شد. بنابراین عدم برقراری این تماس به منزله حذف قطعی نام داوطلب از فهرست پذیرفته شدگان نیست.

·      تنها معنای عدم پذیرش یك متقاضی (به خصوص از تهران) چیزی جز محدودیت شاخه آماتوری در پذیرفتن شركت كنندگان نیست. این علاقه مندان تنها بایستی كمی تجارب رصدی خود را بالاتر ببرند تا بتوانند در دوره های بعدی در مقام مقایسه با دیگر شركت كنندگان در اولویت قرار بگیرند. ذكر این نكته كه برای مثال در ششمین ماراتن مسیه از هر چهار نفر تنها یك نفر توانست امكان حضور در برنامه را پیدا كند، خود بیانگر معنای واژه محدودیت است.

·      تمامی افرادی كه در 12 اسفند، اسامی آنها به عنوان شركت كننده روی سایت شاخه آماتوری انجمن نجوم قرار می گیرد مجاز به پرداخت بانكی وجه ثبت نام و اطلاع شماره رسید بانكی به مسئولان پذیرش رقابت هستند.

·      متقاضیانی که پس از ثبت نام (اعم از اولیه و قطعی) در هر زمان و به هر دلیل قصد انصراف از شرکت در ماراتن را داشتند بایستی در اسرع وقت تصمیم خود را به همکاران کمیته برگزاری ماراتن نهم اطلاع دهند. عدم اطلاع به موقع این افراد ممکن است امکان حضور در برنامه را از سایر متقاضیان سلب کند. بی توجهی به این مسئله در گزینش این افراد برای شركت در برنامه های آتی که شاخه آماتوری انجمن نجوم برگزار می کند، تاثیرگذار خواهد بود.

·      سایر نكاتی كه بایستی در مراحل بعدی مورد توجه شركت كنندگان قرار گیرد در روزهای پیش رو به اطلاع خواهد رسید. از این رو داوطلبان شرکت در نهمین ماراتن مسیه لازم است که حداقل هر دو روز یک بار با بازدید از این پایگاه اینترنتی و نیز چک کردن محتوای ایمیل خود که در فرم ثبت نام درج نموده بودند، از آخرین اخبار مربوط به اوضاع برگزاری این رقابت آگاه شوند. داوطلبان دقت کنند که اگر نشانی ایمیل را به درستی در فرم ثبت نام وارد نکرده باشند، نامه های مربوطه را دریافت نخواهند کرد.

کمیته برگزاری نهمین ماراتن مسیه ایران و حامیان این برنامه

احمد کریمی از سوی شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران، دبیری نهمین ماراتن مسیه را عهده دار است و محمدحسین الماسی و ساناز مصطفی زاده همکاران او در کمیته برگزاری این رقابت در انجمن نجوم ایران هستند که امور مربوط به ثبت نام، گزینش شرکت کنندگان و برنامه ریزی ماراتن نهم زیر نظر آن ها انجام می شود. این کمیته پیش از برگزاری ماراتن در مقاطع گوناگون از کمک های کاظم کوکرم، پورنگ پورحسینی و بابک امین تفرشی نیز بهره می برد.

ارتباط با اعضای این کمیته و دبیر نهمین ماراتن مسیه برای طرح پرسش ها و پیشنهادات و انتقادات از طریق پست الکترونیک زیر در سریع ترین زمان امکان پذیر خواهد بود:     messier.marathon@gmail.com This email address is being protected from spam bots, you need Javascript enabled to view it

مرکز رشد واحدهای فناوری استان خراسان جنوبی حامی اصلی نهمین ماراتن مسیه است و بخشداری سه قلعه و سازمان میراث فرهنگی استان خراسان جنوبی از دیگر حامیان هستند که انجمن نجوم ایران را در برگزاری این رقابت ملی یاری می دهند.

 اعضای  انجمن نجوم آسمان مهر بیرجند و هسته نجوم مرکز رشد واحد های فناوری استان خراسان جنوبی کمیته برگزاری نهمین ماراتن مسیه را در برنامه ریزی این رقابت یاری می دهند و با آنها در جهت ارتباط با نهادهای حامی برگزاری این رقابت در استان خراسان جنوبی و فراهم کردن مقدمات برگزاری این رویداد ملی در محل سه قلعه همکاری می کنند.  

سخن پایانی

ماراتن مسیه ایران با هدف گرد هم آمدن بهترین رصدگران اعماق آسمان از سراسر ایران در یک شب رصدی و زیر آسمان پر ستاره، یعنی همان چیزی که  همه‌ی ما را دلباخته خود کرده است، برگزار می‌شود. هدف اصلی با هم بودن، ایجاد ارتباط میان منجمان آماتور باتجربه و محک زدن توانایی‌های رصدی هر شرکت کننده است. رقابت هدف دوم است. نهمین رقابت مسیه بزرگ ترین گردهمایی منجمان آماتور فعال ایران در آستانه آغاز سال جهانی نجوم در ایران است و باید این فرصت را در جهت ایجاد ارتباطات سازنده میان گروه های نجومی و تبادل تجربیات مغتنم شمرد.
علاقه مندان برای دریافت اطلاعات بیشتر درباره ماراتن مسیه می‌توانند مقاله‌های راهنما در مجله نجوم شماره ۱۱۲ و شماره ۱۴۵-۱۴۶ و همین طور گزارش های تفصیلی برگزاری این رقابت در وبگاه شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران را مطالعه کنند.

ثبت نام کنید

تا کنون این‏ طور تصور می شده است که فوران(جت)‏های گازی ناشی از قرص برافزایشی اطراف ستارگان و سیاهچال‏ه ها به صورت پیوسته از قرص به سمت بیرون هدایت شده و در برخورد با فضای میان‏ ستاره ‏ای به صورت توده ‏های متراکم در می‏ آیند. اما با توجه به پژوهش ‏های اخیر به نظر می ‏رسد این فوران‏ ها از ابتدا به صورت توده‏ های متراکم تولید می ‏شوند.

برخی از زیباترین ساختارهای مشاهده شده در جهان، فوران‏ های گازی هستند که توسط ستارگان برافزایشی- نظیر پیش ­ستارگان جوان و  یا سیاهچاله ‏هایی به جرم ستارگان- تولید و با سرعت مافوق صوت از آن‏ها دور می‏ شوند. این فوران‏ ها متشکل از گازهایی هستند که با شتاب بسیار زیاد از قرص ‏های اطراف ستاره‏ ها به بیرون پرتاب شده ‏اند. گازهای در حال سقوط این قرص ‏ها، که معمولا منبع تغذیه ‏ای برای سیاهچاله‏ ها یا ستاره ‏های جوان هستند، برخی اوقات به فضای میان  ستاره ‏ای پرتاب می‏شوند.

«آدام فرانک»(Adam Frank)، از اساتید اخترفیزیک دانشگاه راچستر (University of Rochester) و یکی از نویسندگان مقاله ‏ای که اخیرا در همین رابطه منتشر شده است، اینگونه توضیح می‏ دهد:"پیش از این، نظریه غالب این بود که فوران‏ های گازی درست مانند شلنگ‏ های آتش‏نشانی هستند که به صورت پیوسته مواد را به بیرون پرتاب می‏ کنند و این جریان پیوسته در برخورد با گرد و غبار و گازهای موجود در فضا قطع می ‏شود. اما به نظر می‏ رسد این‏ نظریه درست نباشد". بنابر گفته‏ های پروفسور فرانک، اصلی ‏ترین یافته‏ تیم بین‏ المللی پژوهش گرانی که روی این موضوع کار می‏ کنند این است که بر خلاف باور کنونی، فوران‏ گازها «بیش‏تر شبیه شلیک گلوله و توپ است» تا جریان پیوسته مواد در شلنگ آتش‏نشانی. به همین دلیل است که عمده ‏ی فوران‏ های گازی ستارگان به صورت مارپیچ، متراکم و بسیار ساختاریافته هستند.

یکی از اعضای تیم تحقیقاتی به نام پروفسور «سرگئی لبدف»(Prof. Sergey Lebedev) و همکارانش در کالج سلطنتی لندن (Imperial College) تلاش کردند تا شرایط فیزیکی یک ستاره را در آزمایشگاه شبیه ‏سازی کنند. نتایج این پژوهش به خوبی با شرایط فوران‏ های گازی ستاره ‏ای تطبیق می‏ کرد. آزمایش پیشگامانه لبدف به شدت مورد تحسین جامعه علمی قرار گرفته است و برخی از آن به عنوان بهترین پژوهش اخترفیزیکی (که تا کنون انجام شده) یاد می ‏کنند.

لبدف یک پالس پرانرژی را به یک قرص آلومینیومی اعمال کرد. در اولین چند میلیاردم ثانیه، آلومینیوم شروع به تبخیر و ایجاد یک ابر کوچک پلاسما نمود. این پلاسما دقیقا معادل مقیاس میکروسکوپی از قرص برافزایشی اطراف یک پیش ­ستاره عمل می‏ کند که به درون آن کشیده می ‏شود. در مرکز قرص، آلومینیوم به طور کامل از بین رفته و باعث شکل‏ گیری یک سوراخ شده بود. از طریق این سوراخ، میدان مغناطیسی اعمال شده به صفحه می‏ توانست از میان آن عبور کند.

به نظر می ‏رسد نحوه‏ ی برهم‏کنش میدان مغناطیسی با پلاسما دقیقا ویژگی‏های مشاهده شده از فوران‏های ستاره ‏ای را نشان می‏ دهد. در ابتدا، میدان مغناطیسی پلاسمای اطراف قرص را به سمت مرکز هدایت می‏کند. سپس در ساختار پلاسما حبابی ایجاد می‏ شود که پس از تابیدن و به هم پیچیده شدن، به صورت توده ‏ی متراکمی در می‏ آید. در ادامه واقعه مهمی روی می‏ دهد: حباب مغناطیسی اولیه به سمت بیرون پرتاب می ‏شود و یک حباب مغناطیسی دیگر شکل می‏ گیرد. سپس این روند به همین ترتیب بارها و بارها تکرار می‏ شود. این روند پویا باعث رها شدن بسته‏ های پلاسما به صورت توده‏ ای، و نه پیوسته، می ‏شود.

با شبیه‏ سازی این پدیده کیهانی در آزمایشگاه، پژوهشگران توانسته‏ اند تا حدی سا‏ز و ‏کار حاکم بر فوران‏ های ستاره ‏ای را مشخص نمایند. به نظر می رسد این میدان‏ های مغناطیسی هستند که ساختارهای متراکم فوران‏ ها را به هنگام تولد شکل می‏ دهند نه برخورد با فضای میان ‏ستاره ‏ای.

(برداشت هرگونه مطلب از این سایت با ذکر نام نویسنده خبر و آدرس کامل منبع آزاد می باشد)

تصویری جدید از امگا قنطورس، این خوشه ستاره ­ای کروی را همچون جواهری درخشان در آسمان نیمکره جنوبی نشان می ­دهد. این خوشه شامل میلیون ­ها ستاره است که در فاصله 1700 سال نوری از زمین در صورت فلکی قنطورس قرارداد، و با قدر 3/7 تقریبا به بزرگی ماه کامل در آسمان نیمکره جنوبی خودنمایی می ­کند. با اینکه امگا قنطورس در شبی تاریک با چشم غیرمسلح قابل رویت است، اما به کمک یک تلسکوپ آماتوری معمولی می­توان تصویری بی ­نظیر از میلیون ­ها ستاره درخشان را مشاهده کرد.

تصویری زیبا از امگا قنطورس

جدیدترین تصویر از این خوشه کروی بر اساس داده ­های تصویربردار میدان باز (WFI) بدست آمده که بر روی تلسکوپ 2/2 متری ماکس پلانک در شیلی نصب شده است. امگا قنطورس به عرض 150 سال نوری پرجرم ترین خوشه کروی کهکشان راه شیری است که تصور می ­شود 10 میلیون ستاره را دربر داشته باشد.

تحقیقات اخیر بر روی این غول ستاره ­ای نشان داد که یک سیاه­چاله با ابعاد متوسط در دل آن جای دارد. همچنین مشاهدات تلسکوپ فضائی هابل و رصدخانه جمینی (Gemini) نشان دادند که ستاره ­های مرکز  خوشه با سرعتی غیرعادی در حال حرکتند. ستاره شناسان به این نتیجه رسیدند که این سرعت نامتعارف باید بدلیل اثرات گرانشی یک سیاه­چاله عظیم با جرمی حدود 40000 برابر جرم خورشید باشد.

وجود این سیاه­چاله یکی از دلایلی است که سبب می ­شد ستاره ­شناسان امگاقنطورس را یک فریب­کار بدانند. برخی بر این باورند که قنطورس در واقع قلب یک کهکشان کوتوله است که در اثر برخورد با کهکشان راه شیری به دشدت تخریب شده است. در حالیکه وجود ستاره ­هایی از نسل ­های متعدد در این خوشه حاکی از یک امر غیرمنتظره در خوشه ­های کروی از این دست می ­باشد  که تصور می ­شود تنها شامل ستاره هایی هستند که در یک زمان شکل گرفته ­اند. به هر ترتیب آن­چه این شی ستاره ­ای به ستاره ­شناسان حرفه ­ای و آماتور بطور یکسان عرضه می­کند، تصویری باشکوه در آسمانی تاریک است

امروز 23 آذر (13 دسامبر ) سالروز مهمی برای رصدخانه مونت ویلسون (MWO) است. 100 سال پیش در چنین روزی منجمی پیشگام به نام «جورج الری هال»(George Ellery Haley) با استفاده از تلسکوپ بازتابی مونت ویلسون اولین نگاه دقیق و هدفمند خود را به آسمان انداخت. این رصدخانه اگرچه در سال 1904 ساخته شده اما فعالیت رسمی رصدی آن از سال 1908 آغاز شده است.

این تلسکوپ 60 اینچی که بزرگترین تلسکوپ زمین در آن دوران بود و ساخت آینه 862 کیلوگرمی آن موفقیت عظیمی در فناوری به حساب می ­آمد، استاندارد جدیدی را برای تلسکوپ ­های بزرگ با کنترل دقیق بنا نهاد.

با راه ­اندازی این تلسکوپ 60 اینچی، رصدخانه مونت ویلسون به عنوان پیشتاز اکتشافات نجومی جهان در اوایل قرن بیستم شناخته شد. به عنوان مثال، هارلو شیپلی (Harlow Shapley) از این تلسکوپ برای کشف اینکه خورشید مرکز عالم نیست و راه ­شیری بسیار بزرگتر از آن چیزی که دانشمندان تصور می ­کنند استفاده کرد.

در تصویر بالا برادران هیل را در حال رصد ستارگان از پشت تلسکوپی مشاهده می کنید که یکصد سال پیش پدربزرگشان جورج هال آن را ساخته است

هارولد مک آلیستر، مدیر فعلی رصدخانه مونت ویلسون می ­گوید:" طبیعی است که صدمین سالروز افتتاح این رصدخانه عظمت و پیشرفت علمی- تکنیکی این تلسکوپ را در ذهن من تداعی می­کند و اکنون فرصت مناسبی است تا همان گونه که به آینده چشم دوخته ­ایم نگاهی نیز به گذشته داشته باشیم."

جالب است بدانید که دکتر مایک سیمونز (Mike Simmons) یکی از مشاوران ماهنامه نجوم، موسس و رئیس گروه منجمان بدون مرز و نیز از مسولین این رصدخانه تاریخی است.